Zorgrobots: waar kan ik bestellen?

Onlangs heb ik naar een discussie geluisterd en die mij aan het denken heeft gezet. Want wanneer is design ‘ethisch’? En wat ik met die vraag bedoel is: 'Is het prima om mensen te vervangen door technologie in sociale beroepen?'

Een zorgrobot in de maak

Eind augustus was het. Tijdens een lange autorit naar den Haag hoorde ik op de radio een mevrouw zich boos uiten op het accountants- en advieskantoor KPMG. Niet over de controlekwaliteit van een jaarrekening of over complexe fiscaliteiten, maar over zorgrobots. De mevrouw van dienst was het volstrekt oneens met de opstellers van een perspectiefrapport over robotisering in de zorg. KPMG voorziet in dat rapport een scala aan mogelijkheden die deze zorgrobots te bieden hebben. ‘Onethisch’, zo vond ze. En die was mevrouw niet zomaar iemand. Zij had namelijk verstand van verpleeghuiszaken en heeft meegewerkt aan een manifest.

Ik ben eens rechterop gaan zitten en heb de radio luider gezet. Ik voelde mij door deze mevrouw aangesproken. Sinds enige tijd zijn wij met ons gezin, helaas, ‘zorgconsument’ geworden. En wij, zo beweerde de mevrouw op de radio, willen die zorgrobots helemaal niet. Dat wist ik nog niet… en blijkbaar wisten ze dat bij KPMG ook nog niet.

Zorgrobots, waar hebben we het dan over? Waar zit die weerstand dan en is deze wel terecht?

Robots, en dus ook zorgrobots, zijn er in soorten en maten. Na enig onderzoek bleek al snel dat de weerstand vooral zat bij zogenaamde ‘sociale robots’. Dat zijn robots die iets menselijks hebben en kunnen communiceren. Ik ken geen ethische discussies over de inzet van op afstand bestuurbare operatierobots die met indrukwekkende precisie een chirurg kunnen helpen. Daarnaast zorgt dat ervoor dat er minder personeel in de operatiekamer nodig is, ze zijn namelijk onvermoeibaar. Hetzelfde geldt ook voor medicatierobots die autonoom de goede pillen bij de juiste patiënt bezorgen. Een welkome stap, omdat medicatiefouten nog steeds een groot probleem zijn in die sector.

Een operatierobot die proefdraait

Sociale robots dus. Daar zit ‘m volgens mij de kneep. Of iets specifieker: als menselijk contact wordt vervangen door een robot, dan vinden wij dat maar lastig. “Je houdt mensen voor de gek” en: “een robot mag een medewerker nooit vervangen, dat is onethisch”. Maar zijn zulke standpunten wel terecht?

ZORA is een voorbeeld van een bekende sociale robot. En eigenlijk kan ZORA nog niet zo veel. Immers, een specifieke taak kan prima worden geautomatiseerd. Alleen generieke taken, die ook nog eens veranderlijk zijn, zijn een stuk lastiger voor ZORA. Maar de ontwikkelingen daarin gaan wél razendsnel.

Zorgrobot Zora

Sluipenderwijs is techniek een onderdeel van ons leven geworden. Er is sprake van exponentiële groei in technologie, terwijl samenlevingen, organisaties en mensen zich lineair ontwikkelen. Dat loopt dus spaak. Ontwikkeling is niet te stoppen. Maar hoe komt het dan toch dat we blijven denken dat een ontwikkeling wel overwaait?

Een beroemde uitspraak van Henry Ford was: Als ik mijn klanten had gevraagd wat ze wilden, hadden ze gezegd “Een sneller paard”. Toen Apple klanten vroegen hoe een smartphone bediend moest worden was het antwoord: ‘met knopjes’. Wij denken in het ‘nu’, maar daar zit ‘m nou juist de kneep.

Jan Bommerez schreef dat we in geconditioneerde denkpatronen zitten. We zijn gepolariseerde denkers geworden. We hebben daarom verbeelding nodig. Verbeelding die niet is gestoeld op het verleden en het heden, maar zich richt op de toekomst; design thinking. Niet de oplossing, en zelfs niet het probleem centraal stellen, maar de verbeelding. Ook schreef hij dat ‘zij die kunnen samenwerken, over sectoren en schotten heen, succesvol zullen zijn’.

ZORA is dus een sociale robot. ZORA is echter ontwikkeld als generieke robot die óók in de zorg wordt toegepast. Dat vind ik interessant, want juist cross-sectorale innovaties kunnen de aanjager zijn van onverwachte wendingen, nieuw design of andere toepassingen. De ontwikkeling van bijvoorbeeld Virtual Reality heeft een vlucht genomen door de entertainment industrie. Dat zoiets leidt tot de toepassing van bijvoorbeeld medical imaging zou zonder die industrie niet zo snel van de grond zijn gekomen. Nog een voorbeeld: door te experimenteren met een 5G-netwerk wordt autonoom rijden (robot!) mogelijk. Autonoom rijden zou wel eens kunnen zorgen voor een geheel ander netwerk van voorzieningen op het platteland.

Ik zie de weerstand en de ethische discussie gevoerd worden in juist de zorgsector. Dé sector die niet alleen aan de vooravond staat van grote uitdagingen, maar ook aan de vooravond van de zorg voor nieuwe generaties. Een generatie voor wie techniek niet nieuw is.

Zora in actie

Als ik tegen mijn IPhone klets en antwoord van Siri krijg, dan heb ík niet het idee dat ik voor de gek word gehouden. Als een robotstofzuiger en een robotgrasmaaier werk doen waar ik zelf een hekel aan heb, dan vind ik dat niet onethisch. Als ik het afgelopen jaar, waarin mijn gezin veel zorg nodig heeft had, maar de revue was laten passeren. Dan had ik graag gewild dat een aantal zorgmedewerkers waren vervangen door robots; niet alle geleverde zorg was zorgzaam, betrokken of van hoge kwaliteit… als er morgen een zorgrobot in de etalage staat die ervoor zorgt dat er bij mijn gezin geen vreemden meer over de vloer hoeven te komen om ondersteuning te bieden, dan sta ík voorin de rij. En daar doen boze mevrouwen op de radio niets tegen.

Onze laatste blog posts

Alle blog artikelen

Biocup

Biocup
De ontwikkeling voor duurzame drinkbekers voor festivals.
Deelproject van het Interreg Northsea project Biocas100%.

Dit Europese project gaat over twee belangrijke actuele onderwerpen; het (her)gebruik van bioplastic voor drinkbekers en het veranderen van gedrag omtrent het gebruik van drinkbekers op festivals.

18 juli 2018

Internship Rutger at Porto Design Factory!

With your familiarity of the Frisian Design Factory I would like to tell you about one of the many Design factories over the world the Porto Design Factory, The PDF for short.

5 april 2018

FDF op Omrop Fryslan 18 jannewaris 2018 16:00

Frisian Design Factory in het nieuws! (vanaf de 18e minuut, deel1. Dan uitzending uitscrollen, nieuwe uitzending vanaf 24 minuut deel 2)

22 januari 2018